Tìm kiếm
Một số vấn đề thực tiễn về CÔNG ĐOÀN THAM GIA GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI LAO ĐỘNG
 30/10/2015

     Khiếu nại là nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của các tổ chức, cá nhân, tham gia xây dựng Đảng, Nhà nước trong sạch vững mạnh. Là lĩnh vực hoạt động đòi hỏi người cán bộ có trình độ, phẩm chất, hiểu biết pháp luật, kiến thức quản lý nhà nước, kinh nghiệm hoạt động thực tiễn.. Bài viết đề cập một số vấn đề về nhận thức, phương pháp, kỹ năng của Công đoàn trong tham gia giải quyết khiếu nại về lao động. Một là: Đặc trưng vai trò, vị trí của Công đoàn trong tham gia giải quyết khiếu nại về lao động. Để bảo đảm sự quản lý hành chính của mình, ở mỗi cấp, mỗi lĩnh vực, ở các cơ quan nhà nước, các tổ chức chính trị-xã hội, trong đó có Công đoàn, mỗi chủ thể đều có thẩm quyền tự kiểm soát hoạt động hệ thống hành chính của mình với việc thành lập các cơ quan chuyên trách (với Nhà nước có cơ quan thanh tra.., với Công đoàn có Ủy ban kiểm tra), nhằm thực hiện pháp chế, kỷ luật trong từng cơ quan, tổ chức. Với quan điểm dân chủ hoá trong hoạt động hành chính nhà nước, pháp luật nước ta còn quy định các tổ chức chính trị- xã hội và mỗi công dân cũng được tham gia gìn giữ pháp chế và kỷ luật nhà nước thông qua việc thực hiện quyền kiến nghị, KN và tham gia giải quyết kiến nghị, KN. Đó là sự kiểm soát các hoạt động, nhằm bảo đảm tính hợp pháp, hợp lý, hiệu quả trong quản lý nhà nước, bảo vệ các quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, của nhà nước và xã hội. Tuy nhiên, khác với hoạt động kiểm tra, giám sát của cơ quan Nhà nước, việc giám sát của các tổ chức xã hội được thực hiện không gắn với quyền lực, không mang tính cưỡng chế nhà nước. Trong giám sát, việc tham gia giải quyết KN của tổ chức xã hội thường áp dụng các biện pháp mang tính giáo dục, thuyết phục là chủ yếu. Thế nhưng, trong một số trường hợp, giám sát của Công đoàn cũng được pháp luật quy định mang tính quyền lực pháp lý, như quy định về hoạt động của Thanh tra nhân dân, về thực hiện các quy định của pháp luật lao động.., thì Công đoàn cũng được quyền áp dụng một số biện pháp như đại diện trước pháp luật, trực tiếp đề xuất, kiến nghị với cơ quan nhà nước có thẩm quyền, lãnh đạo đình công.., nhằm loại trừ các nguyên nhân, điều kiện vi phạm pháp luật và kỷ luật nhà nước.. Như vậy, tính đặc trưng về vai trò, vị trí của Công đoàn trong tham gia giải quyết KN vừa được thể hiện ở khía cạnh pháp lý (mang tính trách nhiệm, được pháp luật quy định, có yếu tố quyền lực..) vừa được thể hiện trên các khía cạnh khác (mang tính vận động, thuyết phục, không mang tính quyền lực, cưỡng chế..). Có nhận thức đúng đặc trưng này thì quá trình thực hiện tham gia giải quyết KN của Công đoàn mới bảo đảm đúng trong xử lý các vấn đề, để vừa có vai trò, vị trí tham gia có hiệu lực, hiệu quả, nhưng không bị sa vào hành chính hóa... Hai là: Đối tượng, phạm vi điều chỉnh của các khiếu nại về lao động. Để xác định đối tượng, phạm vi điều chỉnh của các KN, cần phải căn cứ vào các nội dung, chủ thể trong đơn. Quan hệ lao động là mối quan hệ phát sinh từ các vấn đề về tiền lương, về hợp đồng lao động.. giữa người lao động với người sử dụng lao động. Giải quyết khiếu nại tranh chấp lao động chỉ quy định phạm vi, đối tượng điều chỉnh là các mối quan hệ phát sinh trong giải quyết các vi phạm về quan hệ lao động giữa người lao động làm công ăn lương với người sử dụng lao động và các quan hệ xã hội liên quan trực tiếp tới quan hệ lao động, chứ không phải ở các quan hệ khác. Bộ Luật lao động quy định về giải quyết khiếu nại tranh chấp lao động. Trong khi đó, phạm vi, đối t¬ượng áp dụng của “Luật khiếu nại” quy định về thủ tục giải quyết các vi phạm về “quyết định hành chính”, “hành vi hành chính” trong các cơ quan hành chính nhà nước; phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng của “Luật cán bộ, công chức” chỉ dành cho cán bộ, công chức về bầu cử, tuyển dụng, sử dụng, quản lý..các đối tượng là CB,CC; “Luật viên chức” có phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng là viên chức, về tuyển dụng, sử dụng, quản lý.. đối tượng là viên chức ở đơn vị sự nghiệp công lập, chứ không điều chỉnh các mối quan hệ phát sinh từ các lĩnh vực khác. Do đó, nếu giải quyết KN về tranh chấp lao động mà áp dụng các quy định theo các bộ luật khác hoặc ngược lại là không đúng, trừ trường hợp một số quy định về nội dung thủ tục ở các luật khác được áp dụng theo “Luật KN”. Ví như, cùng hành vi thực hiện thời gian báo trước để đơn phương chấm dứt hợp đồng không xác định thời hạn đúng pháp luật của người lao động, nh¬ưng ở “Bộ Luật lao động” chỉ quy định yếu tố phụ thuộc số ngày người lao động báo tr-ước, nhưng ở “Luật cán bộ, công chức” và “Luật viên chức” lại quy định, phải có thêm yếu tố được sự đồng ý của cơ quan quản lý của người lao động.. Nêu nội dung này là khẳng định sự quan trọng về xác định phạm vi điều chỉnh, đối tư¬ợng áp dụng của từng lĩnh vực, theo từng bộ luật, trong đó có lĩnh vưc lao động đối với các đơn KN là nhằm bảo đảm giải quyết đúng pháp luật. Ba là: Đặc trưng để xác định các loại đơn về khiếu nại về lao động Do nội dung, trình tự giải quyết của các đơn KN và giữa đơn KN với tố cáo khác nhau, do đó, phân loại đơn là khâu rất quan trọng. Để phân loại đơn, phải căn cứ các quyền của chủ thể và nội dung trong đơn. Đơn khiếu nại có chủ thể là những công dân hoặc cơ quan, tổ chức, có nội dung đề nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xem xét lại các quyết định, hành vi, khi có căn cứ cho rằng đã vi phạm pháp luật, xâm hại quyền, lợi ích của mình. Như vậy, điểm mấu chốt của khiếu nại khác với tố cáo là các chủ thể trong đơn KN (ng¬ười làm đơn) có thể là cá nhân hoặc cơ quan, tổ chức, khi đề nghị xem xét vấn đề đã có căn cứ cho rằng, mình đã bị xâm hại đến quyền, lợi ích của chính mình (không phải của người khác). Chủ thể đơn KN không thể là người đứng tên thay thế, trừ đơn tập thể và của cá nhân được uỷ quyền theo quy định pháp luật. Cũng như thế, phải phân biệt đơn KN tranh chấp lao động tập thể khác với KN tranh chấp lao động cá nhân để chọn lựa biện pháp giải quyết thích hợp. Đơn KN tranh chấp lao động tập thể không phải căn cứ vào số người đông KN, mà là đơn có nội dung tranh chấp giữa tập thể người lao động với người sử dụng lao động về xác lập, thực hiện các quy định pháp luật, về thỏa ước lao động tập thể, nội quy lao động.. Bốn là: Quyền, trình tự tham gia giải quyết KN của Công đoàn các cấp: - Theo quy định, khi ng¬ười đứng đầu của cơ quan, đơn vị bị KN có hành vi vi phạm pháp luật thì trách nhiệm giải quyết phải do cơ quan quản lý cấp trên trực tiếp để nhằm bảo đảm tính khách quan khi giải quyết vụ việc. - KN thuộc thẩm quyền giải quyết của cơ quan nhà nước cùng cấp với công đoàn cấp nào thì công đoàn cấp đó tham gia giải quyết theo thủ tục lần đầu. Trực tiếp giải quyết đơn lần đầu là do CĐ cơ sở phối hợp với chuyên môn đồng cấp. Trường hợp chưa có Công đoàn đồng cấp thì CĐ cấp trên trực tiếp đại diện tham gia giải quyết. - Nội dung giải quyết mà người khiếu nại và công đoàn cùng cấp không đồng ý, hoặc hết thời hạn mà không được giải quyết thì có quyền gửi đến cơ quan quản lý cấp trên trực tiếp giải quyết (theo thủ tục lần 2) hoặc gửi cơ quan hòa giải, gửi tòa án địa phương xem xét, giải quyết theo các quy định pháp luật.. - Công đoàn cấp trên trực tiếp có trách nhiệm theo dõi, kiểm tra việc giải quyết và hướng dẫn, tham gia giải quyết khiếu nại, tố cáo của công đoàn cấp d¬ưới. Xác định trình tự, trách nhiệm là để tham gia giải quyết có hiệu quả, tránh đùn đẩy trách nhiệm giữa các cấp, các ngành. Năm là: Vai trò Công đoàn cấp trên trong tham gia giải quyết KN lao động Khi có KN về lao động, Công đoàn các cấp nghiên cứu hướng dẫn cho người khiếu nại về phạm vi đối tượng, quy trình, thủ tục giải quyết KN theo các quy định pháp luật.. Trong thực tế, ở bước giải quyết KN lần đầu, thường có vướng mắc sau: - Đơn KN của người lao động đã gửi nhiều lần nhưng do người bị KN cố tình dập bỏ đơn, chây ỳ không giải quyết, để kéo dài; hoặc là đơn KN gửi đi không có người đứng tên (đơn nặc danh) hoặc gửi vượt cấp vì người lao động sợ bị trù dập.. - Cán bộ Công đoàn cơ sở khó trực diện đấu tranh vì va chạm trực tiếp đến quyền lợi; trong khi đó, các cơ quan quản lý nhà nước về lao động thường chỉ giải quyết KN khi đã qua thủ tục giải quyết KN lần đầu ở cấp cơ sở. Vì vậy, việc thực hiện các bước giải quyết KN tiếp theo là rất khó thực hiện, ít hiệu quả, kéo dài.. Để nâng cao hiệu quả tham gia giải quyết KN lao động lần đầu, vai trò Công đoàn cấp trên rất quan trọng với một số yêu cầu, giải pháp sau: + Đối với những đơn KN mà người bị KN cố tình chây ỳ, dập bỏ đơn KN thì cần tư vấn cụ thể cho người khiếu nại về các quy định pháp luật để thực hiện KN các bước tiếp theo. Lưu ý hướng dẫn người KN gửi đơn qua đường bưu chính bằng thư bảo đảm để lấy cuống phiếu của thư này làm căn cứ pháp lý khi thực hiện bước KN tiếp theo. + Tăng cường vai trò của Công đoàn cấp trên trong giải quyết KN lần đầu cho cơ sở là rất quan trọng. Nếu CĐ cấp trên chỉ tư vấn cho người lao động và chỉ làm thủ tục chuyển đơn mang tính hành chính là ít hiệu quả. Đây là giai đoạn thương lượng, nếu sự tác động bằng những nội dung pháp lý với vận động thuyết phục, hòa giải trực tiếp cho cả hai bên một cách thấu tình, đạt lý, bảo đảm hài hòa lợi ích của các bên là thường mang lại kết quả cao trong thực tế, tránh bị đẩy lên những xung đột có tính đối kháng, kể cả sau khi đã có giải quyết bằng một quyết định có tính pháp lý ở các bước giải quyết tiếp theo./.

                                                                                       Hoàng Văn Nam

                                                                             UVTV, Chủ nhiệm Uỷ ban Kiểm tra

Các tin khác
Xem tin theo ngày